About Gods and Men: Theonyms, Human Groups and Place Names in the Roman Hispanic West

Authors

DOI:

https://doi.org/10.36707/palaeohispanica.v25i1.701

Keywords:

Hispanic West, Local theonymy, Provincial religion, Human groups, Suprafamilial organisations, Toponyms

Abstract

Based on the pioneering work of M.ª Lourdes Albertos and the subsequent bibliography, we propose here some reflections on the relationship between local theonymy, human groups and toponyms in the Hispanic West, reviewing the characteristics of the epithets of the theonymic forms. The conclusion is that, despite evidence of this link, theonymic forms are ambiguous and lack parallels to establish more far-reaching conclusions.

References

Abascal 2024: J. M. Abascal, “Altar dedicado a Arase (Dat.) en Vilariño da Veiga (Xunqueira de Ambía, Ourense) (Conventus Bracarum, Hispania citerior)”, FE 268, 2024, 897.

Albertos 1975: M.ª L. Albertos, “Organizaciones suprafamiliares en la Hispania antigua”, BSAA 40-41, 1975, 5-66.

Albertos 1983: M.ª L. Albertos, “Teónimos hispanos”, en: J. M. Blázquez, Primitivas religiones ibéricas. Vol. II. Religiones prerromanas, Madrid 1983, 477-488.

Alves Pereira 1932: F. Alves Pereira, “Nova Ara do Deus ‘Arentius’ dos Igeditanos”, Revista de Arqueologia I, 1932, 16-22.

Almeida 1956: D. Fernando de Almeida, Egitânia. História e arqueologia, Publicações da Faculdade de Letras da Universidade de Lisboa, Lisboa 1956.

Alvar e.p.: J. Alvar Ezquerra, “Divine Epithets Derived from Anthroponyms in Hispania”, en: V. Gasparini, J. Alvar Ezquerra y C. Bonnet (eds.), My Name is Your Name. Anthroponyms as Divine Attributes in the Greco-Roman World, Berlin & Boston e.p.

Armani 2017 : S. Armani, “La méthode dans les libres géographiques de Pline l’Ancien. Dits et non-dits dans la description de l’ Hispania citerior”, en: P. Ciprés (ed.), Plinio el Viejo y la construcción de Hispania citerior (Anejos de Veleia. Acta 14), Vitoria-Gasteiz 2017, 105-126.

Assunção et al. 2009: A., Assunção, J. d’Encarnação y A. Guerra, “Duas aras votivas romanas em Alcains”, Revista Portuguesa de Arqueologia 12.2, 2009, 177-189.

De Bernardo 2003: P. de Bernardo Stempel, “Los formularios teonímicos, Bandus con su correspondiente femenino Bandua y unas isoglosas célticas”, Conimbriga 42, 2003,197-212.

Blázquez 1962: J. M.ª Blázquez, Religiones primitivas de Hispania, Roma 1962.

Blázquez 1975: J. M.ª Blázquez, Diccionario de las Religiones Prerromanas de Hispania, Madrid 1975.

Blázquez 1977: J. M.ª Blázquez, Imagen y mito: estudios sobre religiones mediterráneas e ibéricas, Madrid 1977.

Blázquez 1983: J. M.ª Blázquez, Primitivas religiones ibéricas II. Religiones prerromanas, Madrid 1983.

Blázquez 1989: J. M.ª Blázquez, Nuevos estudios sobre la Romanización, Madrid 1983.

Blázquez 1991: J. M.ª Blázquez, Religiones en la España antigua, Madrid 1991.

Búa 2000: J. C. Búa Carballo, 2000, Estudio de la teonimia lusitano-gallega, Tesis doctoral inédita. Universidad de Salamanca. Salamanca 2000.

Cardim-Ribeiro 2002: J. Cardim-Ribeiro, “Dii deaeque et res sacra Lusitaniae. Contributos para uma bibliografia”, en: Religiões da Lusitânia. Loquuntur saxa, Lisboa 2002, 347-352.

Chiai 2020 : G. F. Chiai, Phrygien und seine Götter. Historie und Religionsgeschichte einer anatolischen Region von der Zeit der Hethiter bis zur Ausbreitung des Christentums (PHAROS 46), Rhaden/Westf. 2020.

Encarnação 1975: J. d’Encarnação, Divindades indigenas sob o dominio romano em Portugal, Lisboa 1975.

Encarnação 2013: J. d’Encarnação, “Gentes e divindades na Lusitania pré-romana occidental”, Palaeohispanica 13, 2013, 209-217.

Encarnação y Guerra 2010: J. d’Encarnação y A. Guerra, ‘The current state of research on local deities in Portugal’, en: J. A. Arenas-Esteban (ed.), Celtic Religion across Space and Time. IX Workshop F.E.R.C.AN (Molina de Aragón: CEMAT 2008), Toledo 2010, 94-113.

Garcia 1991: J. M. Garcia, Religiões antigas de Portugal. Aditamentos e observações às «Religiões da Lusitânia» de J. Leite de Vasconcelos, Lisboa 1991.

González-Rodríguez 1986: M.ª C. González-Rodríguez, Las unidades organizativas indígenas del área indoeuropea de Hispania, (Anejos de Veleia, Series Maior n.º 2), Vitoria-Gasteiz 1986.

González-Rodríguez 1994: M.ª C. González-Rodríguez, “Las unidades organizativas indígenas II: addenda et corrigenda”, Veleia 11, 1994, 169-175.

González-Rodríguez 2001-2002: M.ª C. González-Rodríguez, “Die lateinische Epigraphie Hispaniens als Quelle für die keltische Gesellschaft und Religion”, Veleia 18-19, 2001-2002, 39-60.

González-Rodríguez 2010: M.ª C. González-Rodríguez, “Problemas de división y restitución de nombres de divinidades indígenas en la epigrafía votiva del noroeste español: el ejemplo de Couxil (Cartelle, Orense-Hispania Citerior-)”, en: J. A. Arenas-Esteban (ed.), Celtic Religion across Space and Time. IX Workshop F.E.R.C.AN (Molina de Aragón: CEMAT 2008), Toledo 2010, 130-137.

González-Rodríguez 2012: M.ª C. González-Rodríguez, “As dedicacións a Revve Anabaraego no marco da relixión romana provincial da época altoimperial’, en: J. M.ª Eguileta y C. Rodríguez Cao (coords.), Aqua, divi, urbs. Auga, deuses e cidade. Excavacións arqueolóxicas nas Burgas (Ourense): Casa dos Fornos e traseiras das rúas do Vilar, Cervantes e do Baño, Ourense 2012, 59-81.

González-Rodríguez 2019: M.ª C. González-Rodríguez, “Culto al Genius cívico en la Hispania citerior”, en: E. Ortiz de Urbina (ed.), Ciudadanías, ciudades y comunidades cívicas en Hispania. De los Flavios a los Severos, Sevilla 2019, 189-212.

González-Rodríguez 2021: M.ª C. González-Rodríguez, “Nombres de divinidades locales en el noroeste español: revisitando a M.ª Lourdes Albertos”, Veleia 38, 2021,183-230.

González-Rodríguez e.p.: M.ª C. González-Rodríguez, “La denominación de las divinidades locales del norte hispano como medio de comunicación entre los cultores y lo divino”, en: Col.lecció Instrumenta, Barcelona e.p.

González-Rodríguez y Ramírez 2011: M.ª C. González-Rodríguez y M. Ramírez Sánchez, “Unidades organizativas indígenas del área indoeuropea de Hispania III: addenda”, Veleia 28, 2011, 253-267.

De Hoz 1986: J. de Hoz, J., “La religión de los pueblos prerromanos de Lusitania, en: Primeras Jornadas sobre Manifestaciones religiosas en la Lusitania, Cáceres, 1986, 31- 49.

De Hoz 1993: J. de Hoz, J., “Testimonios lingüísticos relativos al problema céltico en la Península Ibérica”, en: M. Almagro Gorbea y G. Ruiz Zapatero (eds.), Los celtas: Hispania y Europa, Madrid, 1993, 357-403.

De Hoz 2024: M.ª Paz de Hoz, “Doumoi, sacred villages, and indigenous gods in Roman Asia Minor”, en: M. Vernet, I.-X. Adiego, J. Virgilio García Trabazo, M.ª P. de Hoz y B. Obrador-Cursach (eds.), Gods and Languages in Ancient Anatolia (Barcino Monographica Orientalia XX. series Anatolica et Indogermanica 5), Barcelona 2024, 407-438.

Kajava 2022: M. Kajava, Naming Gods. An Onomastic Study of Divine Epithets Derived from Roman Anthroponyms (Commentationes Humanarum Litterarum 144), Helsinki 2022.

Koch 2019: M. Koch, Monte do Facho.I. Die epigraphische Hinterlassenschaft des römisch-keltischen Heiligtums auf dem Monte do Facho (O Hío/Cangas, Galicien). I. El legado epigráfico del santuario céltico-romano en el Monte do Facho (O Hío/Cangas, Galicia), (Madrider Beiträge 38), Berlin 2019.

Lebreton 2013: S. Lebreton, Surnommer Zeus: contribution à l’étude des structures et des dynamiques du polythéisme attique à travers ses épiclèses, de l’époque archaïque au Haut-Empire. Archéologie et Préhistoire, Rennes 2013.

Leite de Vasconcelos 1892: J. Leite de Vasconcelos, Religiões da Lusitania I, Lisboa 1892.

Leite de Vasconcelos 1905: J. Leite de Vasconcelos, Religiões da Lusitania II, Lisboa 1905.

Leite de Vasconcelos 1913: J. Leite de Vasconcelos, Religiões da Lusitania III, Lisboa 1913.

López-Cuevillas y Serpa Pinto 1933-34: F. López-Cuevillas y R. de Serpa Pinto, “Estudos sobre a Edade do Ferro no Noroeste da Península - A Relixión”, Arquivos de Seminario de Estudos Galegos VI, 1933-34, 295-367.

Luján 2014: E. R. Luján Martínez, “Nombres de unidades familiares indígenas y nombres de divinidad en inscripciones latinas del Occidente hispano”, en: J. M. Baños et alii (eds.), Philologia, Universitas, Vita. Trabajos en honor de Tomás González Rolán, Madrid 2014, 533-541.

Luján 2017: E. R. Luján Martínez, “Sobre los nombres de las unidades familiares indígenas en la Hispania antigua (1.ª parte)”. Veleia 33, 2016, 227-258.

Luján 2017: E. R. Luján Martínez, “Sobre los nombres de las unidades familiares indígenas en la Hispania antigua (2.ª parte)”, Veleia 34, 2017, 189-201.

Moralejo 2002: J. J. Moralejo, “El epíteto teonímico Anabaraeco”, Boletín Auriense 23, 2002, 77-86.

Olivares Pedreño 2002: J. C. Olivares Pedreño, Los dioses de la Hispania Céltica, Madrid 2002.

Prósper 2002: B. M.ª Prósper, Lenguas y religiones prerromanas del occidente de la Península Ibérica, Salamanca 2002.

Prósper 2007: B. M.ª Prósper, “Varia Celtica Epigraphica”, Palaeohispanica 7, 2007, 161-174.

Prósper 2009: B. M.ª Prósper, “Reve Anabaraeco, divinidad acuática de las Burgas (Orense)”, Palaeohispanica 9, 2009, 203-214.

Prósper 2021: B. M.ª Prósper, “The Lusitanian oblique cases revisited: new light on the dative endings”, en: J. A. González Iglesias, J. V. Méndez Dosuna y B. M.ª Prósper (eds. lits.), Curiositas nihil recusat. Studia Isabel Moreno Ferrero dicata: estudios dedicados a Isabel Moreno Ferrero, Salamanca, 2021, 427-442.

Redentor 2011: A. J. Redentor, A cultura epigráfica no conventus Bracaraugustanus (Pars occidentalis). Percursus pela sociedade brácara da época romana, 2 vols., Coimbra 2011.

Schattner y Suárez Otero 2020: Th. Schattner y J. Suárez Otero, “Altares votivos dedicados al dios Lar Berobreus en el Monte do Facho (O Hío, Galicia). De lo formal a lo ritual”, Boletín Auriense 50, 2020, 399-442.

Untermann 1965: J. Untermann, “Misceláneas epigráfico-lingüísticas”, AEspA 38, 1965, 8-25.

Untermann 1985: J. Untermann, “Los teónimos de la religión lusitano-gallega como fuente de las lenguas indígenas”, Actas del III Coloquio sobre Lenguas y Culturas Paleohispánicas, Salamanca 1985, 343-363.

Untermann 2018: J. Untermann, Die vorrömische einheimische Toponymie des antiken Hispanien, M. Koch, J. de Hoz y J. Gorrochategui (eds.) (MLH VI), Reichert, Wiesbaden 2018.

Vallejo 2005: J. M.ª Vallejo, Antroponimia indígena de la Lusitania romana, Vitoria-Gasteiz 2005.

Vallejo 2021: J. M.ª Vallejo 2021, “Divinidades y dedicatorias religiosas en Hispania occidental: lo que la lingüística (y otras ciencias) pueden decir sobre funciones teonímicas”, en: M.ª J. Estarán Tolosa, E. Dupraz y M. Aberson (eds.), Des mots pour les Dieux. Dédicaces cultuelles dans les langues indigènes de la Méditerranée occidentale, EGeA (Études genevoises sur l’Antiquité) de l’Université de Genève 8, Berne 2021, 279-293.

Wodtko 2009: D. S. Wodtko, “Language Contact in Lusitania”, International Journal of Diachronic Linguistics and Linguistic Reconstruction 6/1, 2009, 1-48.

Wodtko 2010: D. S. Wodtko, “The problem of Lusitanian”, en: B. Cunliffe y J. T. Koch (eds.), Celtic from the West, Oxford 2010, 335-367.

Downloads

Published

2025-12-26

How to Cite

About Gods and Men: Theonyms, Human Groups and Place Names in the Roman Hispanic West. (2025). Palaeohispanica. Review about Languages and Cultures of Ancient Hispania, 25, 581-600. https://doi.org/10.36707/palaeohispanica.v25i1.701

Similar Articles

1-10 of 95

You may also start an advanced similarity search for this article.

Most read articles by the same author(s)